Ён ехаў цэлы тыдзень і сапраўды ўбачыў вельмі шмат усяго. Але адна прыродная зона па сённяшні дзень стаіць перад вачыма, захапляючы незабыўнай пышнасцю.
На высокіх берагах Амура
Гэта быў Байкал. З аднаго боку - роўнядзь вады, з другога - сопкі з белымі верхавінамі і кедры. Беларускага хлопца на ўсё жыццё забраў гэты велічны краявід. ЎУразіў і Далёкі Усход, куды ён паехаў, каб будаваць масты і пракладваць шляхi ў тайзе. Але - аб усім па парадку.
Скончыўшы ў 1967 годзе матэматычны факультэт БДУ, Іван Зінкевіч замест інжынернай службы завода пайшоў працаваць... у школу! У тыя часы слова «настаўнік» было святое, прафесія гэта была прэстыжнай, у педагогіку ішлі самыя годныя. Ды і проста прыцягвала праца з дзецьмі, будучы дырэктар школы ўжо тады адчуваў, што гэта яго прызванне. Пачаў працу ў адной са школ на Лагойшчыне. І вось пасля года настаўніцтва - загад з Масквы: на Далёкі Усход! Справа ў тым, што ў БДУ на ваеннай кафедры Іван атрымаў спецыяльнасць «інжынер-дарожнік». У часы СССР ваеннаабавязанага чалавека маглі па неабходнасці накіраваць аж на другі бок зямлі! Напрыклад, з Беларусі ў Хабараўск. Так і нарадзілася ідэя падарожжа на цягніку па ўсім Саюзе.
На Далёкім Усходзе малодшы лейтэнант Зінкевіч камандаваў інжынерна-дарожным узводам. У Амурскай тайзе пад Благавешчанскам, дзе адлегласць ад адной вёскі да другой - 50 кіламетраў, і гэта лічыцца «блізка», пракладалі да маючых адбыцца вялікіх ваенных вучэнняў калонныя шляхi для ваеннай тэхнікі. Гэта прасекі ў тайзе, якія робіць велізарная спецыяльная машына. З інструментаў галоўнымі былі компас і карта, ды яшчэ, вядома ж, веды і ўменне іх ужыць. У той час, у канцы 60-х, абвастрылася палітычная сітуацыя з Кітаем. Супрацьлеглы бераг Амура быў кітайскі. Там ўсталявалі найвелізарны партрэт кітайскага лідэра, легендарнага Мао Цзэдуна. Ён спецыяльна стаяў так, каб яго бачылі з савецкага берага. Абодва бакі былі даволі непрыязна настроены, кітайцы жылі значна бядней, чым зараз. Іван Уладзіміравіч адзначае, што Кітай сапраўды зрабіў найвелізарны прарыў у эканоміцы, стаўшы сёння адным з сусветных лідэраў.
Пасля паспяховай пракладкі шляхоў маладога інжынера ўзнагародзілі медалём «За вайсковую доблесць» і двума тыднямі адпачынку.
Няўрымслівы Іван выкарыстаў гэтыя два тыдні, каб выканаць яшчэ адну сваю мару: убачыць горад першых камсамольскіх будоўляў, Камсамольск-на-Амуры. Дзіўным чынам сустрэў там далёкіх сваякоў, якія арганізавалі выдатную цёплую сустрэчу.
Прыйшлося аднойчы маладому ваеннаму інжынеру і ўціхамірваць... раку! Мясцовая Ульма мела вельмі хуткую і моцную плыню, літаральна знасіла ўсё на сваім шляху. Інжынер Зінкевіч разлічыў і распрацаваў пантонную пераправу. Неўзабаве яна была пабудавана і дала магчымасць мясцовым жыхарам бесперашкодна і не рызыкуючы жыццём перабірацца праз раку па сваіх справах.
Служба на Далёкім Усходзе ладзілася, Зінкевіч ужо атрымаў званне старшага лейтэнанта і прапанову застацца і працаваць далей. Але жаданне вучыць дзяцей перамагло кар'еру ваеннага і ўсю прыгажосць краю зямлі. Інжынер-матэматык развітаўся з Далёкім Усходам, вязучы ў Беларусь велізарны фотаархіў выдатных здымкаў, якія і цяпер ён з задавальненнем перагортвае, успамінаючы тую частку жыцця.
Першы заход: шмат паралеляў
На Чэрвеньшчыне ў 70-м годзе стаў працаваць завучам у Смілавіцкай школе. Яна тады яшчэ не называлася «першая», таму што была адзінай у пасёлку. Магчыма, у гэта цяжка паверыць цяперашнім школьнікам - але ў сямідзесятыя юныя смiлаўчане займаліся ў ТРЫ змены! З васьмі раніцы - малыя, затым - хлопцы сярэдніх класаў. А ўвечары сваіх вучняў чакала «вечорка». Смілавічы і зараз шматлюдныя. Але ў тыя часы ішоў пастаянны, як цяпер кажуць, «бэбі бум»: у школе было па чатыры-пяць паралеляў першых, другiх і трэцiх класаў. Жыццё кіпела, і завуч, як і ўвесь педкалектыў разам з адміністрацыяй, вяртаўся дадому ці ледзь не да ночы. Ды і што гэта быў за дом - разам з маладой жонкай туліліся ў маленькім здымным кутку, чакалі з'яўлення дзіцяці. Пры гэтым Іван Уладзіміравіч успамінае гэты перыяд як адзін з самых шчаслівых. Бо гэта быў пачатак такой сапраўднай, моцнай любові, пра якія пішуць у кнігах. Са сваёй Нінай Пятроўнай ён пазнаёміўся тут, у Смілавічах, і яны разам працавалі ў школе. Муж вёў матэматыку, а жонка - хімію. Дзеці на ўроку ўважліва слухалі і таго, і іншага. Але Іван Уладзіміравіч «браў» строгасцю, а ў Ніны Пятроўны дысцыпліна сярод вучняў былі «па каханні»: ніколі яна ні на каго з хлопцаў не павысіла голас. Затое тлумачыла тэмы, пыталася домашку і мела зносіны з вучнямі так, што ўрокі праходзілі ў ідэальным спакоі, узаемаразуменні і павазе.
Я шчаслівы, што яе сустрэў, - кажа Іван Уладзіміравіч аб Ніне Пятроўне. - У нас было так шмат агульнага, і інтарэсы, і погляды!.. Заўсёды разам абмяркоўвалі ўсе пытанні - і сямейныя, і бытавыя, і педагагічныя. Яна была выдатным настаўнікам, жонкай і маці. Ужо амаль роўна сем гадоў, як Ніны Пятроўны няма з намі, але ў нас выдатныя дзеці і ўнукі, у якіх я бачу яе працяг, і няма дня, калі б я з любоўю і ўдзячнасцю не ўспомніў пра яе!..»
Смілавіцкі «першы заход» Івана Зінкевіч скончыўся запрашэннем у Хутар. Там пры школе быў настаўніцкі домік, і гэта стала вырашальным для маладой сям'і з дзіцём. Там ён прапрацаваў дырэктарам роўна сем гадоў, з 1972 па 1979 год. У гэты перыяд вопыт Хутарской школы па маральнаму выхаванню дзяцей абагульняла Міністэрства асветы. Выпускнікі Хутарской школы і цяпер з удзячнасцю ўспамінаюць час сваёй вучобы пры дырэктары Зінкевічы, а нядаўна адзін клас на Дзень выпускнікоў прыехаў не ў сваю хутарскую школу, а ў Смілавічы, каб яшчэ раз сказаць Івану Уладзіміравічу «дзякуй» за тыя выдатныя гады.
Другi заход: новая школа
Калі Іван Уладзіміравіч ў другі раз ўзначаліў Смілавіцкую школу, тут было ўсё таксама шмат дзяцей, шмат паралеляў, шмат шуму і мала месца для ўсіх. Ідэя доўга спела і нарэшце аформілася ў дакладную і лагічна абгрунтаваную думку: «Патрэбна яшчэ адна школа!»
Перш, чым першы коўш зямлі быў выкапаны з катлавана будучага падмурка, дырэктар зыходзіў дзясяткі кіламетраў па дарожках дзяржкалідораў, кабінетаў і прыёмных. Тлумачыў, даказваў, угаворваў, прасіў, зноў тлумачыў. Нарэшце энтузіязм неабыякавага чалавека і довады матэматыка-інжынера паўплывалі на службоўцаў розных узроўняў, і пачалося будаўніцтва. Школа адкрылася ў 1987 годзе. Палова настаўнікаў перайшла ў новую школу, але дырэктар застаўся ў старой. Колькасць паралеляў зменшылася, затое колькасць школ вырасла, і ў агульным жыццё ў Смілавічах працягвала бурліць з той жа сілай, калі не ў два разы больш!
«Тое, што я дамогся будаўніцтва новай школы, - кажа Іван Уладзіміравіч, - я лічу адной з самых важных спраў свайго жыцця. Падключаў бацькоўскі камітэт, абласных дэпутатаў - з кім я толькі ні меў зносіны і як ні даказваў. Выдаткаваў шмат сіл і нерваў, але яно таго каштавала! Гэта маё дзецішча, мой след у жыцці, і я ім ганаруся!»
Як савецкія настаўнікі да Швецыі дабраліся
Ва ўсе часы свайго кіраўніцтва школай Іван Уладзіміравіч Зінкевіч развіваў перакананне, што калектыў добры, калі ён згуртаваны. Для таго, каб педагогі адчувалі сябе адзіным цэлым і падтрымлівалі адзін аднаго, у школе вялася вялікая праца. Усталявалі сувязь з адной са школ Падмаскоўя, ездзілі адзін да аднаго, абменьваліся вопытам.
Стварылі хор настаўнікаў, выступалі ў Мінску, у Барысаве, у сваім раёне. Кіравала хорам выдатны педагог Марыя Артёмовна ШАМЫНА, якая і цяпер жыве ў Смілавічах. Яна зрабіла з настаўнікаў сапраўдных артыстаў, глыбокіх, удумлівы выканаўцаў, якімі ганарыўся не толькі дырэктар школы, але і ўвесь раён.
У нейкі момант межаў Міншчыны шырокаму матэматычнаму розуме Зінкевіча здалося мала. Усталявалі сувязі са Швецыяй. Калі камусці гэта здасца нядзіўным, то ўспомніце, што гаворка ідзе не пра наша касмапалітычнае 21-е стагоддзе, калі можна насіцца па ўсім свеце, былі б грошы. У часы СССР сувязь з замежжам была дзiвам. А ўжо з нейкай заходняй дзяржавай, ды яшчэ каралеўствам - «Ну, батенька, ці думаеце Вы сваёй пасівелай галавой?!..»
Але Зінкевіч менавіта думаў. І зрабіў выснову: нічога няма дрэннага ў абмене вопытам са шведамі. У выніку тыя прыязджалі ў Смілавічы некалькі разоў, знялі дакументальны фільм пра тое, як тут вучаць дзяцей і як арганізаваны педагагічны працэс. Затым нашых настаўнікаў запрасілі ў Швецыю. Многія прэтэндэнты замест радасці нечакана развялі рукамі: «Прабачце, не маем «залатога запасу» нават на квіткі!..» Тады шведы аптымістычна сказалі: «Нічога страшнага!», купілі квіткі і аплацілі ўсе іншыя выдаткі. Такім чынам 15 смілавіцкiх настаўнікаў ўсё-ткі пабывалі ў далёкім паўночным каралеўстве.
«Выдатнік асветы»
Такім знакам адзначана доўгая педагагічная праца Івана Уладзіміравіча. Выйшаўшы на пенсію, ён не трымаўся яшчэ доўгія гады усімі праўдамі і няпраўдамі за сваё дырэктарскае крэсла. Працаваў простым настаўнікам матэматыкі ў другой Смілавіцкай, Турэцкай, Валевачоўскай школе. Зараз займаецца дадатковымі ўрокамі са сваёй унучкай-адзінаццацікласніцай. І хоць дзяўчына на заняткі прыходзіць да роднага дзеда ў кватэру, дзе правяла полдетства ў вясёлых гульнях, але ў гэты дзень у іх адносіны строга як у настаўніка і вучаніцы. Ніякіх там гарбаты і шчырых гутарак, толькі формулы і задачы, задачы і формулы! А вось з хлопцамі-пяцікласнікамi з першай школы размова нядаўна адбыўся самая цёплая - дзеці зайшлі з кветкамі, каб павіншаваць паважанага педагога з Днём настаўніка і запрасіць на школьны святочны канцэрт. Як завуць і колькі гадоў, як справы і як вучоба - такія пытанні, у прынцыпе, усе настаўнікі дзецям задаюць. Але вось наступнага дзеці ўжо сапраўды не чакалі: «А вы ведаеце, што вось гэта ваша настаўніца - таксама мая вучаніца? І яшчэ: ці ведаеце, як яна выдатна спявае?»- з усмешкай спытаў Іван Уладзіміравіч. У дзяцей вочы шырока раскрыліся: «Так?!.. Мы не ведалі... Вось выдатна!» І як быццам сваіх уласных ўнукаў, Іван Уладзіміравіч пачаставаў рабят цукеркамі.
Уласных унукаў у яго, дарэчы, трое: старэйшая дачка Вольга падарыла дзеду ўнука, які вырас і стаў праграмістам. У сына Сяргея - дзве дачкі-школьніцы. Усе яны часта, а Вольга кожны дзень, тэлефануюць і пытаюцца ў Івана Уладзіміравіча, як справы, як здароўе, што новага. А выйшаўшы на вуліцу з пад'езду, у любым месцы пасёлка былы дырэктар сустракае яшчэ дзясяткі амаль што сваіх дзяцей: тых, хто ў розныя гады вучыўся ў першай школе. Многія і самі сталі настаўнікамі. Што ж скажа іх прымудроны вопытам калега аб тым, што самае важнае трэба памятаць настаўніку, якога правіла, дэвіза прытрымлівацца?
«Ёсць верш Раждзественскага «Настаўнікам», - кажа Іван Уладзіміравіч. - Там ёсць такія радкі:
…Вы знаете, мне по-прежнему верится,
что если останется жить Земля,
высшим достоинством человечества
станут когда-нибудь учителя!
Не на словах, а по вещей традиции,
которая завтрашней жизни под стать.
Учителем надо будет родиться
и только после этого – стать.
В нём будет мудрость талантливо-дерзкая,
Он будет солнце нести на крыле.
Учитель – профессия дальнего действия,
Главная на земле!»
Напярэдадні прафесійнага свята ўсяго Вам добрага, Іван Уладзіміравіч, дзякуй за неабыякавасць і няўрымслівасць, за імкненне да магчымага і немагчымага, за ясны розум і чулае сэрца, за тое, што сеялі і сееце разумнае, добрае, вечнае, і хай не спыняецца гэта высакародная праца яшчэ шмат-шмат гадоў!
Наталля КАРАЛЬКЕВІЧ. Фота аўтара
Карта сайта