Яна ўключае ў сябе комплекс мер ад выплаты дапамог у сувязі з нараджэннем і выхаваннем дзяцей да дзяржаўнай падтрымкі шматдзетных сем'яў пры будаўніцтве (рэканструкцыі) жылля, а таксама гарантый і льгот у сферы адукацыі, аховы здароўя, пенсійнага, працоўнага, падатковага і жыллёвага заканадаўства.
Асноўным звяном гарантаванай падтрымкі пры нараджэнні і выхаванні дзяцей у нашай краіне выступае сістэма дзяржаўных дапамог (на 1 студзеня 2021 г. сістэмай ахоплена 450 тыс. дзяцей).
У 2020 годзе на сістэму дапамог было накіравана 2,4 млрд. рублёў або 1,6% ад ВУП. У мінулай пяцігодцы суразмерна росту заработнай платы забяспечаны рэальны рост сярэдняга памеру дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3-х гадоў.
Беларусь уваходзіць у пяцёрку краінаў з самым доўгім адпачынкам па догляду за дзіцем (у тым ліку Венгрыя, Славакія, Украіна і Чэхія). У Літве працягласць такога адпачынку - 2 гады, Латвіі - 1,5 года, Польшчы - 1 год. У большасці еўрапейскіх краін працягласць водпуску па догляду за дзіцем не перавышае года (Вялікабрытанія, Італія, Данія, Славенія, Бельгія). Асаблівасць адпачынку ў Беларусі ў тым, што ён аплачваецца на працягу ўсіх трох гадоў.
Дапамога па догляду за дзіцем ва ўзросце да 3 гадоў прызначаецца асобам, якія ажыццяўляюць догляд за дзіцем, незалежна ад даходаў бацькоў, іх занятасці, выплаты страхавых узносаў. У Казахстане такая дапамога выплачваецца да спаўнення дзіцяці 1 года, у Расійскай Федэрацыі – да 1,5 гадоў, а з 1,5 да 3 гадоў – з улікам даходаў сям'і.
З ліпеня 2017 года з уступленнем у сілу новай рэдакцыі Закона Рэспублікі Беларусь «Аб дзяржаўных дапамогах сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей» узмоцнена сацыяльная абарона асобных катэгорый грамадзян:
- жанчын, якія атрымліваюць дапамогу па цяжарнасці і родах у мінімальным памеры;
- бацькоў, якія выхоўваюць дзяцей-інвалідаў;
- бацькоў, якія самі маюць інваліднасць.
Асаблівы акцэнт у праводзімай палітыцы - на шматдзетныя сем'і.
Трэнд апошніх 10 гадоў - рост колькасці шматдзетных сем'яў, іх колькасць амаль падвоілася.
У значнай ступені гэтаму спрыяла праграма сямейнага капіталу, якая рэалізуецца з 2015 года. З пачатку рэалізацыі праграмы амаль 94 тысяч шматдзетных сем'яў адкрылі дэпазітныя рахункі «Сямейны капітал».
Вынікі пяцігадовай праграмы сямейнага капіталу даказалі яе эфектыўнасць. Тэмп росту колькасці дзяцей, народжаных трэцімі і наступнымі за перыяд праграмы, склаў 140 адсоткаў у параўнанні з перыядам 2010-2014 гады.
З 1 студзеня 2020 г. праграма сямейнага капіталу прадоўжана на новы пяцігадовы тэрмін – да 31 снежня 2024 года ўключна.
Яе асноўныя навацыі - памер сямейнага капіталу ўстаноўлены ў беларускіх рублях (22 500 рублёў) з наступнай штогадовай індэксацыяй, пашыраны напрамкі датэрміновага выкарыстання з улікам патрэбаў шматдзетных сем'яў (на паляпшэнне жыллёвых умоў жывучых у нястачы, атрыманне паслуг у сферы аховы здароўя і адукацыі). За 2020 год правам на датэрміновае выкарыстанне сямейнага капіталу скарысталіся амаль 29 тыс. сем'яў
Узмоцнены шэраг ільгот і гарантый, абумоўленых мацярынствам (бацькоўствам), у пенсійным забеспячэнні і ў сферы працоўных адносін.
У пенсійным забеспячэнні:
- маці, якія нарадзілі пяць і больш дзяцей, і бацькам дзяцей-інвалідаў (інвалідаў з дзяцінства) прызначаюцца датэрміновыя пенсіі (на 5 гадоў раней дасягнення агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту) пры паніжаных патрабаваннях да стажу працы з выплатай страхавых узносаў (5 гадоў);
- у агульны стаж для прызначэння пенсіі ўключаюцца перыяды догляду за дзецьмі ва ўзросце да 3 гадоў;
- шматдзетным маці, якія нарадзілі і выхавалі дзевяць і больш дзяцей і ўзнагароджаны адной з дзяржаўных узнагарод СССР за мацярынства або ордэнам Маці прадастаўлена права на пенсію за асаблівыя заслугі перад Рэспублікай Беларусь (у цяперашні час такія пенсіі ўстаноўлены 537 шматдзетным маці).
З 1 студзеня 2021 года жанчынам, якія нарадзілі чацвярых дзяцей і выхавалі іх да 8-гадовага ўзросту, прадастаўлена льгота па страхавым стажы, які зніжаны для прызначэння пенсіі па ўзросце на агульных падставах да 10 гадоў; павялічана працягласць перыядаў сыходу за дзецьмі ва ўзросце да трох гадоў, якія ўключаюцца ў агульны стаж і ўлічваюцца пры вылічэнні пенсіі, з 9 да 12 гадоў.
Бацькам прадугледжаны гарантыі ў сферы працоўных адносін. Працоўным кодэксам замацавана права працуючай жанчыны на адпачынак па цяжарнасці і родах і па догляду за дзіцем ва ўзросце да 3 гадоў. У выпадку яе выхаду на працу (службу), вучобу (у дзённай форме) права на адпачынак па доглядзе дзіцяці прадастаўлена бацьку (айчыму) альбо іншаму члену сям'і, сваяку дзіцяці. Пры гэтым за імі таксама захоўваецца права на атрыманне дапамогі па доглядзе дзіцяці.
Для бацькоў, якія выхоўваюць дзіця-інваліда ва ўзросце да 18 гадоў альбо траіх і больш дзяцей ва ўзросце да 16 гадоў, прадугледжаны адзін дадатковы ад працы дзень у тыдзень з аплатай у памеры сярэдняга заробку.
Бацькам, якія выхоўваюць дваіх дзяцей ва ўзросце да 14 гадоў, прадастаўлена права на адзін дадатковы свабодны ад працы дзень у месяц, аплата якога можа прадугледжвацца ў калектыўных дагаворах, лакальных нарматыўных актах наймальніка.
Для павышэння ўключэння бацькоў у выхаванне дзяцей у 2019 годзе ў Працоўны кодэкс унесены змяненні (уступілі ў сілу з 28 студзеня 2020 г.). Адна з важных навін - гэта ўвядзенне бацькоўскага водпуску пры нараджэнні дзіцяці. Наймальнік абавязаны прадаставіць такі адпачынак па жаданні работніка тэрмінам да 14 дзён на працягу 6 месяцаў пасля нараджэння дзіцяці.
Перспектыўнымі напрамкамі на наступны перыяд у рэалізацыі сямейнай палітыкі застаюцца пытанні развіцця падтрымкі сем'яў з дзецьмі, умацаванне інстытута сям'і, павышэнне каштоўнасці сямейнага ладу жыцця, захаванне духоўна-маральных традыцый у сямейных адносінах і сямейным выхаванні.
У вобласці нараджальнасці вектар дзяржаўнай падтрымкі будзе накіраваны на ўзмацненне падтрымкі сем'яў пры нараджэнні другіх і наступных дзяцей, у тым ліку, за кошт развіцця праграмы сямейнага капіталу, адраснай сацыяльнай дапамогі.
Плануецца пашырэнне кірунку датэрміновага выкарыстання сямейнага капіталу па найбольш запатрабаваных шматдзетнымі сем'ямі кірунках.
На сістэму дзяржаўных дапамог за пяцігодку плануецца накіраваць сродкі ў памеры больш за 16 млрд.рублёў. Рост сярэдняга памеру дапамогі па догляду за дзіцем ва ўзросце да 3 гадоў у 2025 годзе па адносінах да 2020 годзе складзе больш за 150 працэнтаў.
Важнай задачай з'яўляецца развіццё паслуг па догляду за дзецьмі ранняга ўзросту. Міжнародны вопыт паказвае, што паказчыкі нараджальнасці вышэй сярэдняга дэманструюць тыя краіны, дзе развіта сфера паслуг па догляду за дзецьмі самага ранняга ўзросту.
Сёння ў сістэме сацыяльнага абслугоўвання запатрабаваны паслугі няні - яны прадастаўляюцца сем'ям, якія выхоўваюць двайнят (трайнят) да 3 гадоў, а таксама сем'ям з дзецьмі-інвалідамі да 18 гадоў. Будуць пашыраны катэгорыі сем'яў, якім прадастаўляецца гэта паслуга, уведзены яе новыя формы.
Атрымаюць развіццё механізмы рэінтрэграцыі жанчын на рынку працы, садзейнічання прадпрымальніцтву, самазанятасці, гнуткія рэжымы працы і інш.
Важным элементам сямейнай палітыкі з'яўляецца развіццё інфармацыйнай прасторы, замацаванне ў грамадскай свядомасці як сацыяльнай нормы мадэлі двух-, трохдзетнай сям'і.
З гэтай мэтай запланавана інфармацыйнае асвятленне пытанняў сям'і, сямейных каштоўнасцяў, у тым ліку ў сацыяльных сетках, стварэнне цыкла папулярных сямейных радыё- і тэлеперадач, запуск хэштэгаў, паўсюднае выкарыстанне розных сродкаў візуальнай рэкламы.
Ужо добрай традыцыяй стала правядзенне рэспубліканскага конкурсу «Сям'я года». Мэта конкурсу – умацаванне духоўна-маральных асноў сям'і, адраджэнне і прапаганда сямейных каштоўнасцей і традыцый. У бягучай пяцігодцы такія конкурсы пройдуць у 2022 і ў 2024 гадах.
Штогадовым застанецца рэспубліканскі творчы конкурс сярод друкаваных і электронных СМІ на лепшае асвятленне пытанняў фарміравання здаровай і моцнай сям'і «Моцная сям'я - моцная дзяржава».
Для павышэння кампетэнтнасці бацькоў у пытаннях выхавання дзяцей, ва ўстановах адукацыі будуць уведзены праграмы педагагічнай асветы бацькоў і (або) праграмы факультатыўных заняткаў, якія змяшчаюць пытанні падрыхтоўкі навучэнцаў да сямейнага жыцця. Да 2025 года ахоп устаноў такімі праграмамі складзе 100 працэнтаў (мэтавы паказчык Дзяржаўнай праграмы «Здароўе народа і дэмаграфічная бяспека»).
Меры падтрымкі сем'яў з дзецьмі (у сукупнасці з мерамі ў сферы аховы мацярынства і дзяцінства, умацавання рэпрадуктыўнага здароўя) будуць рэалізаваны ў рамках падпраграмы «Сям'я і дзяцінства» Дзяржаўнай праграмы «Здароўе народа і дэмаграфічная бяспека». На яе рэалізацыю за пяць гадоў будуць накіраваны сродкі ў памеры 2,2 млрд. руб. (без уліку сродкаў на выплату дзяржаўных дапамог).
Карта сайта