Вырабляюць цукар з цукровых буракоў або трыснягу. Цукар можа быць рафінаваным ці ж вычышчаным не да канца (гэта і ёсць папулярны ў апошні час карычневы цукар). Нерафінаваны бурачны цукар сустракаецца рэдка, таму што ён мае моцны і непрыемны пах і гарчыць. А неапрацаваны трысняговы цукар, наадварот, карыстаецца вялікім попытам.
Карысць цукру: Паступаючы ў арганізм, цукар расшчапляецца на глюкозу і фруктозу. Глюкоза - гэта крыніца энергіі для нашага арганізма, якая затрачваецца на розныя фізіялагічныя працэсы. Акрамя таго, глюкоза павышае антытаксічную працаздольнасць печані і з'яўляецца адным з «сігнальных званоў» для арганізма: калі яе канцэнтрацыя ў крыві дасягае пэўнага ўзроўню, мозг атрымлівае сігнал аб насычэнні. Фруктоза таксама забяспечвае харчаванне арганізма. У адрозненне ад глюкозы, яна ў меншай ступені спрыяе ўзнікненню карыесу, павольней расшчапляецца і не выклікае рэзкага павышэння ўзроўню цукру ў крыві. Аднак не варта захапляцца і фруктозай. У апошні час навукоўцы ўсё больш схіляюцца да таго, каб лічыць яе ані не менш вінаватай у эпідэміі атлусцення, чым глюкозу.
Шкода цукру: Нягледзячы на тое, што глюкоза неабходная для паўнавартаснай працы арганізма, цукар гэту працу можа і парушыць, таму што сам па сабе ён нам не патрэбны. Наш арганізм здольны вылучаць глюкозу з штодня спажываемых прадуктаў: складаныя вугляводы ў арганізме з дапамогай энзімаў распадаюцца, вызваляючы глюкозу. Цукар жа, па сутнасці, гэта не больш чым высокаачышчаны лёгказасваяльны вуглявод. Біялагічнай каштоўнасці ён не мае: у ім няма вітамінаў і мікраэлементаў, затое ёсць калорыі, якія часцей за ўсё лішнія.
Соль - гэта хімічнае злучэнне, крышталічная форма натрыю хларыду (NaCl). Павараную соль, якая выкарыстоўваецца ў ежу, па спосабе атрымання можна падзяліць на два вiды. Каменная соль - гэта мінерал, які сфармаваўся ў зямной кары на стадыі высыхання старажытных мораў. Марская соль змяшчае вялікую колькасць мінеральных элементаў (ёд, фосфар, жалеза і інш.). Нягледзячы на тое што цяпер шмат гаворыцца аб выключнай карысці марской солі, сітуацыя з ёй падобная на гісторыю з трысняговым цукрам: наяўнасць дадатковых мікраэлементаў ніяк не ўплывае на асноўны складнік солі - хларыд натрыю. Таму на ўжыванне такой солі дзейнічаюць тыя ж правілы, што і на ўжыванне каменнай. Чаго ж больш ад прыхільнасці да солі, карысці ці шкоды?
Карысць солі: Соль пастаянна патрэбна чалавеку - без яе спыніліся б усе фізіялагічныя працэсы арганізма, паколькі NaCl з'яўляецца ключавым параметрам дзейнасці клеткі. NaCl рэгулюе баланс і размеркаванне вадкасцяў у арганізме, дапамагае падтрымліваць нармальны ўзровень рН, удзельнічае ў скарачэнні і паслабленні цягліц, а таксама ў нервовай стымуляцыі. Іёны Na і Cl таксама граюць важную ролю ў сакрэцыі салянай кіслаты ў страўніку. Акрамя таго, NaCl сам па сабе грае важную ролю ў працэсе ўнутрыклеткавага і міжклеткавай абмену. Ён удзельнічае ва ўзнікненні нервовага імпульсу, грае ролю ў механізме кароткачасовай памяці, уплывае на стан мышачнай і сардэчна-сасудзістай сістэм, удзельнічае ў будаўнiцтве касцяной і мышачнай тканін. Таксама NaCl задзейнічаны ў транспарце кіслароду і захоўвае іншыя мінералы ў раствораным выглядзе ў крыві, прадухіляючы тромбаўтварэнне.
Шкода солі: лішак солі ўспрымаецца арганізмам як парушэнне асматычнага ціску. Калі солі становіцца шмат, ныркі пачынаюць працаваць на затрыманне вады для таго, каб знізіць канцэнтрацыю солі ў арганізме. А затрымка вады - гэта паскарэнне цыркуляцыі крыві і, як вынік, павышэнне артэрыяльнага ціску. Маладыя людзі пачынаюць больш піць вады і выраўноўваюць гэты баланс. У пажылых і схільных да гіпертаніі людзей механізм выраўноўвання канцэнтрацыі солі працуе не гэтак бездакорна - аб'ём цыркулюючай крыві не зніжаецца, ціск павышаецца. Павышэнне крывянага ціску пры лішку солі вядзе да разнастайных хвароб сэрца і нырак, раку страўніка і астэапарозу. Акрамя гэтага, соль затрымлівае ў арганізме ваду і можа выклікаць ацёкі. А, напрыклад, моцныя ацёкі павек могуць выклікаць павышэнне ўнутрывочнага ціску і спрыяць развіццю катаракты.
Выснова адна - галоўнае, ведаць меру. Бо цукар у невялікіх колькасцях не прынясе асаблівай шкоды, а соль і зусім вельмі неабходная. Да таго ж ёсць разумныя спосабы замяніць як соль, так і цукар - варта толькі захацець пра іх даведацца.
Аддзел гігіены
ГУ «Чэрвеньскі РЦГЭ»
сакавіка 2021 года
Карта сайта