Я вучылася на філалагічным факультэце ўніверсітэта. Тады ў нас і ў Мінску, і ў краіне быў усяго адзін універсітэт - БДУ. І вось пасля другога курсу запісалася ў будатрад. Каб туды патрапіць, трэба было здаць датэрмінова сесію, і акрамя таго, мець добрую характарыстыку. Першы сезон мы далёка не паехалі - працавалі ў Мінску на добраўпарадкаванні новабудоўлі па вуліцы Жудро. Тады гэта была ўскраіна горада. На высокіх пагорках стаялі хаты, і каб гэтыя ўзгоркі не размывала дажджамі і не пускала з вятрамі, мы ўкладвалі на ўзгоркі дёрн, каб замацаваць глебу.
Праца была нялёгкая: насілкамі насілі пясок, зямлю. Прымаючым бокам быў будтрэст №4. Жылі ў сваiм жа студэнцкім інтэрнаце, толькі кухня ў ім на лета тады зачынялася, і даводзілася рыхтаваць на электраплітцы. Хлопцаў у атрадзе ў той год было менш за палову, таму ў рацыёне было шмат гародніны, а таксама макароны, каўбаса. На голад ніхто не скардзіўся.
Другі сезон у стройотряде быў меліярацыйны. У атрад на гэты раз набралася 24 хлопца і пяцёра дзяўчат. Мяне камітэт камсамола універсітэта прызначыў камандзірам атрада. Таму што я ўжо была другі год і да таго ж была крышку старэйшай за іншых студэнтаў, да паступлення працавала трохі ў школе.
Накіравалі нас у Бярэзінскае СМУ, а адтуль - у вёску Забор'е, у Чэрвеньскі раён. Гэта ў бок Горак і Клімава Лога. Я да гэтага часу з прыемным пачуццём успамінаю, што давялося ў маладосці там працаваць у стройотряде!
Жылі мы ў вагончыках, у кожным па 8 чалавек. Мы называлі нашы вагончыкі «кубрыкi». Асобны кубрык быў для кухара, была яшчэ сталовая пад навесам. Прама за гэтым навесам ўжо пачынаўся сад першага дома на ўскраіне вёскі. Мы, як філолагі, не выпусцілі магчымасці назваць свае кубрыкi па матывах розных твораў літаратуры. Напрыклад, былі ў нас «Кульгавыя дэманы» і «Сарочынскі кірмаш»
У атрадзе былі не толькі свае кухары, але і мастак і нават доктар. Наш доктар быў такі адукваны і ветлы, што да яго вельмі хутка пасля нашага заезду пачалі хадзіць мясцовыя з вёскі, і ён усім дапамагаў. Да горада ім было значна далей!
Кубрыкi стаялі літарай «П», і кожную раніцу ў цэнтры лагера мы ўздымалі сцяг, атрымлівалі заданне, а ўвечары так жа здавалі справаздачы аб праведзенай працы.
У той час у Беларусі актыўна асушваліся балоты, каб атрымаць больш зямлі пад раллі і пашы. Для асушэння на балотах рылі каналы, каб вада сыходзіла з зямель. Мы займаліся умацаваннем берагоў меліяратыўных каналаў, каб іх не размывала.
Тэхналогія ўмацавання берагоў патрабавала забівання калоў у сам канал. Абдумваючы, як гэта прасцей і лягчэй рабіць, мы прыйшлі да высновы, што нам патрэбныя поршні. І вось я паехала ў калгас «Ляды», каб на мехдвары паспрабаваць атрымаць гэтыя поршні. Там на мяне глядзелі з трошкі здзіўляецца усмешкай: «Што гэтая малая тут прыдумала? Што ёй трэба?» Але я паставілася вельмі сур'ёзна. У выніку мне паўжартам прапанавалі: «Ёсць у нас адзін непатрэбны поршань, але ён ад ... самалёта! Возьмёте?» Хто яго ведае, як там дэталь ад самалёта апынулася, і ад якога самалёта. Можа, яшчэ з вайны ляжала, не ведаю. Але я хутка пагадзілася яго ўзяць. Ён нам вельмі спатрэбіўся, палегчыў і паскорыў працу.
У нас былі вельмі добрыя ўзаемаадносіны як з мясцовымі жыхарамі, так і з кіраўніцтвам найблізкага саўгаса «Горкі». Парторг і дырэктар саўгаса былі частым гасцямі ў нашым лагеры, заўсёды пыталіся, чым дапамагчы. Жыхарам вёскі Забор'е мы дапамагалі па гаспадарцы: калолі дровы, складвалі. Арганізавалі для вясковых дзяцей лагер «Спадарожнік»: гулялі з імі, прыдумлялі канцэрты. Вяскоўцы прыносілі нам ягады, малако. Калі пачаліся ліўні і каналы затапіла вадой, мы не маглі на іх працаваць. Пайшлі ў кантору «Горак», дамовіліся сена ім нарыхтоўваць. Самі касілі, сушылі, вазілі на ферму.
У той мясцовасці знаходзіцца вёска Буда, такая ж, як Хатынь - у вайну яе спалілі і пасля вайны яна ўжо не аднавілася. Мы хадзілі туды да помніка загінулым жыхарам, прыбіралі яго, наводзілі парадак.
Успамінаючы цяпер наша жыццё ў будатрадзе, і параўноўваючы яго з цяперашнімі нормамі і правіламі, я прыходжу да высновы, што ў тыя часы (1972, 1973 г.) былі вельмі мяккія правілы і тэхнікі бяспекі, і аховы працы, і санітарныя нормы. Па праўдзе сказаць, мы прыдумлялі такое, што цяпер бы наш атрад, напэўна, наогул зачынілі! Чаго мы толькі не парушалі і як не злаўчаліся, каб лепей і хутчэй зрабіць сваю працу або арганізаваць студэнцкі побыт!.. Пры гэтым у атрадзе была дысцыпліна, дружба і ўзаемадапамога, а пра такія справы, як алкаголь, наогул маўчу. Нам было добра і так, усе актыўныя, вясёлыя, мэтанакіраваныя! Мы атрымлівалі задавальненне ад працы, ад жыцця, ад зносін - ад усяго, што нас акружала, на тое яна і маладосць!..
Трэці сезон мы працавалі ў Смалявіцкім раёне, у вёсцы Ліпкі. Таксама жылі ў вагончыках-кубрыках і займаліся меліярацыяй. Вагончыкі ў тое лета мы паставілі так, каб атрымалася вуліца, назвалі яе «Вуліца Ваўка». Мастак вялікую «шыльду» намаляваў! Але назва гэта было не ў гонар ваўкоў, якія, можа быць, і вадзіліся ў недалёкай лесе, і не ў гонар героя мультфільма. Такое было прозвішча нашага дэкана! Усе студэнты любілі і паважалі яго, вось таму мы так назвалі сваю маленькую студэнцкую вуліцу.
Вядома, у нас кожнае лета было шмат вясёлых выпадкаў і прыгод.
Напрыклад, выпадак з апрацоўчымі дошкамі. Санстанцыя ў тыя часы патрабавала, каб на кухні было сем апрацоўчых дошак. Яны пры праверцы пералічылі, для чаго якая: для сырога мяса, для варанага, для рыбы, для гародніны, і г.д. Мы як пакладзена, завялі сем дошак і іх падпісалі. Але сёмы пункт, хоць забі, ва ўсіх вылецеў з галавы, ну ніяк не маглі ўспомніць!.. І тады хлопцы на сёмы дошцы напісалі: «Запас бяды ня чыніць». Калі прыйшла ў чарговы раз да нас санстанцыя, яны не ўтрымаліся ад смеху!..
А вось выпадак са знешнім выглядам. Паехалі мы ў Барысаў на агляд будатрадаў. Хлопцы нашы ўвесь вечар перад гэтым мыліся, галіліся, стрыгліся, рыхтавалі вопратку. Калі выйшлі ў Барысаве на сцэну, то гледачы ў зале нават не паверылі, што мы - будатрад. Усе такія прыгожыя, акуратныя, бравыя хлопцы, як на парадзе! Асабліва на фоне астатніх атрадаў, якія прыехалі, хто ў трыко, хто з тыднёвым шчаціннем, а хто і зусім з барадой.
Выпадак з каровай. Неяк адзін час у нашым вагончыку-кухні трохі сапсавалася падача электрычнасці. Што там дакладна было, я не ведаю. Але вось аднойчы нечая вясковая карова, ідучы міма разам са статкам, спынілася і вырашыла пачасацца аб рог кухні. І яе як ударыць токам! Ды так, што з ног збіла! Павалілася яна аж дагары нагамі. Мы, вядома, занерваваліся... Слава Богу, карова праз некаторы час прыйшла ў сябе, ўстала і пайшла далей, як ні ў чым не бывала...
Выпадак у халадзільнікам. Яго ў нас у адзін сезон наогул не было. А дзе захоўваць прадукты? Напрыклад, курэй, якіх мы куплялі на найблізкай Смалявіцкай птушкафабрыцы? Мяса, здабытае па падобным кошце ў мясцовым калгасе? Малако? Што рабіць?! Я была як камандзір атрада проста ў паніцы. Але нашы хлопцы сказалі: «Вышэй нос, зробім самі халадзільнік!» Яны выкапалі у цяністым месцы вялікую яму, ўмацавалі яе, атрымаўся выдатны склеп, як у даўніну. Там мы і захоўвалі свае мясныя запасы.
Выпадак з цяжкім падлеткам. У тыя часы кожнаму атраду перад працоўным сезонам даручалі на перавыхаванне па «цяжкаму» падлетку-мінчуку. І вось далі нам таксама такога падлетка, гадоў 14, і мы павезлі яго з сабой у Ліпкі. Працаваў ён патроху з намі, прыцягвалі і да культурнага жыцця, размаўлялі з ім, гутарылі і ўсё такое іншае. І вось аднойчы ноччу прачынаюся я і адчуваю - нешта не тое. Нешта адбываецца! Выходжу са свайго кубрыка, і пры святле месяца цудоўна бачу такую карціну: наш цяжкі падлетак спрабуе завесці грузавік, які нас вазіў на працу. Ён на краі вёскі стаяў, і гэты пацан штурхае яго з горкі, каб пакаціць, а потым, відаць, завесці. Вось жа шкоднік!.. Я пабегла да кубрыка камісара атрада, разбудзіла, і тады ўжо агульнымі сіламі спынілі балвана... Навошта яму спатрэбілася зганяць машыну - мы так і не зразумелі. Мабыць, я і сам толкам не ведаў.
Я цяпер часам думаю: ну, чаму камандзірам атрада выбралі менавіта мяне? Гэта, вядома, прыемна і ганарова. Але ж у атрадзе было столькі хлопцаў! Напэўна, выбралі мяне таму, што я была вельмі адказная і сумленная, і за ўсё і за ўсіх перажывала больш, чым за саму сябе. Старалася, каб усе ў атрадзе атрымалі своечасова зарплату, каб усе былі сыты, каб не сумавалі. І яшчэ думаю, часта з усмешкай: і як гэта яны ўсе мяне слухаліся? Я была невысокага расточку, такая дробная, худая, непаседлівая. А хлопцы ўсё волаты, разумніцы, майстры на ўсе рукі. І як так мне ўдавалася імі паспяхова кіраваць?.. Тым не менш атрымоўвалася! І я ўсё сваё жыццё ўспамінаю тыя будатрадаўскiя тры лета. Гэта быў цудоўны час. Мне пашанцавала, што такое было ў маім жыцці!
Запісала Наталля КАРАЛЬКЕВІЧ.
Фота з архіву Станіславы Баркоўскага
Карта сайта