Расказаць аб новай прафесіі мы папрасілі Алену Леўчык, якая аказвае медыятыўныя паслугі жыхарам Мінскага, Пухавіцкага і Чэрвеньскага раёнаў. Алена - юрыст, прайшла навучанне ў вучэбна-практычнай установе «Цэнтр медыяцыі і перамоваў» з наступным атрыманнем у Міністэрстве юстыцыі сведчанні медыятара.
- Алена Генадзьеўна, што такое медыяцыя?
- У студзені 2014 года ўступіў у сілу Закон Рэспублікі Беларусь «Аб медыяцыі». З'явілася магчымасць пазасудовага вырашэння грамадзянскіх спрэчак. Закон дазваляе звярнуцца ў медыяцыю на любой стадыі разгляду спрэчкі (у судзе або да суда). Медыяцыя - гэта перамовы з удзелам нейтральнага асобы (медыятара) для ўрэгулявання спрэчкі шляхам выпрацоўкі ўзаемавыгаднага для ўдзельнікаў пагаднення. Медыятарам можа быць чалавек з вышэйшай адукацыяй, які прайшоў спецыяльнае навучанне і дзейнічае на падставе Сведчанні медыятара, выдадзенага Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь. Медыятар не дае ацэнак, не праводзіць юрыдычныя кансультацыі і не прапаноўвае варыянты вырашэння спрэчкі. Міністэрствам юстыцыі прынятыя Правілы этыкі медыятара. Яны рэгламентуюць нормы паводзін медыятара, як у адносінах з бакамі канфлікту, так і з іншымі медыятарамі.
- Для чаго патрэбен медыятар?
- Медыятар рыхтуе, арганізуе і праводзіць перамовы, якія накіраваны на выпрацоўку ўзаемавыгаднага для абодвух бакоў рашэння. Ён аформіць медыятыўнае Пагадненне, якое адпавядае заканадаўству. Праца медыятара платная, памер узнагароджання і аплата ўсталёўваюцца
па пагадненні з удзельнікамі спрэчкі, але гэта ў грашовым выразе заўсёды эканомней, у параўнанні з выдаткамі па судовых цяжбінах. Па дадзеных статыстыкі ў нашай рэспубліцы 75% медыяцыі заканчваецца падпісаннем медыятыўнага Пагаднення, 97% медыятыўных Пагадненняў выконваюцца. Суд - гэта шматкроп'е ў спрэчцы і кропка ў адносінах. Медыяцыя - гэта кропка ў спрэчцы і шматкроп'е ў адносінах.
- Як спаўняецца медыятыўнае Пагадненне?
- У выпадку заключэння бакамі канфлікту медыятыўнага Пагаднення, яно падлягае выкананню на падставе добраахвотнасці і добрасумленнасці бакоў (арт.15 Закона «Аб медыяцыі»). Калі медыяцыя ў судзе, то ёсць магчымасць прымусовага выканання медыятыўнага Пагаднення.
- Як праходзяць перамовы?
- Першае: кожны ўдзельнік спрэчкі распавядае сваё бачанне сітуацыі, і што ён хоча абмеркаваць. Другое: фарміруецца круг пытанняў, якія хочуць абмеркаваць бокi спрэчкі. Трэцяе: праходзіць абмеркаванне пытанняў, дзе кожны можа выказаць сваё меркаванне, прапаноўваць варыянты рашэнняў, ацэньваць рэалістычнасць іх выканання. Чацвёртае: магчыма правядзенне індывідуальных гутарак з медыятарам па яго ініцыятыве або па жаданні любога з бакоў. Пятае: калі знойдзены ўзаемапрымальныя варыянты вырашэння спрэчкі, афармляецца тэкст Пагаднення.
- Ад чаго залежыць выніковасць медыяцыі (падпісанне Пагаднення па спрэчцы)?
- Ад жадання бакоў дамовіцца. Ад падрыхтоўкі ўдзельнікаў да пошуку прапаноў розных варыянтаў вырашэння спрэчкі. Ад добрасумленнага ўдзелу бакоў спрэчкі ў перамовах.
- Чаму ўсё часцей тыя, што спрачаюцца выбіраюць медыяцыю?
- Гэта дае магчымасць хутчэй, чым у судзе вырашыць спрэчку. Праходзяць перамовы ў зручны час і ў камфортнай абстаноўцы. Да таго ж гэтая працэдура эканоміць грошы і час бакоў канфлікту. Уся інфармацыя захоўваецца ў таямніцы. Медыяцыя дазваляе прыняць ўзаемавыгадныя рашэнні.
- Як праходзіць працэдура медыяцыі?
- Удзельнікі спрэчкі прымаюць рашэнне аб правядзенні медыяцыі. Праводзіцца кансультацыя, падчас якой вывучаецца, ці падыходзіць выпадак для медыяцыі, ці гатовыя бокi да перамоваў. Бакi спрэчкі выбіраюць медыятара. Далей варта праца медыятара, які ні ў якім разе не павінен быць на баку якога-небудзь ўдзельніка. Ён толькі праводзіць перамовы, дзе выпрацоўваецца ўзаемавыгадны для абодвух бакоў варыянт вырашэння спрэчкі. Затым падпісваецца медыятыўнае Пагадненне, якое абавязковае для выканання.
- Алена Генадзьеўна, прывядзіце, калі ласка, прыклады спрэчак, якія можна вырашыць пры дапамозе медыяцыі
- Практыка правядзення медыяцыі ў Беларусі яшчэ не моцна развітая. Для нас гэта новая працэдура дазволу канфлікту. Шырока выкарыстоўваецца гэты метад у Амерыцы, еўрапейскіх краінах, шмат паспяховых выпадкаў прымянення медыяцыі ў Расіі. Вось характэрныя прыклады.
Работнік звярнуўся ў суд з патрабаваннем аб спагнанні з наймальніка сярэдняга заробку за кожны дзень затрымкі разліку пры звальненні. Працоўныя адносіны з дадзеным работнікам былі спыненыя пасля заканчэння тэрміну дзеяння кантракта. Па ўзаемнай вуснай дамоўленасці кіраўніка прадпрыемства з звальняемым работнікам прадпрыемства ажыццявіла з ім канчатковы разлік праз 8 дзён, а менавіта ў дзень выплаты заработнай платы ўсім работнікам прадпрыемства. У адпаведнасці з артыкулам 77 Працоўнага Кодэкса ўсе выплаты, належныя работніку ад наймальніка пры звальненні работніка, вырабляюцца ў дзень яго звальнення. Паколькі дадзенае правіла было парушана, работнік скарыстаўся сваім правам на судовую абарону. Медыятар, які прысутнічае на папярэднім пасяджэнні, прапанаваў бакам урэгуляваць спрэчку ў медыяцыі. Па заканчэнні тыдня пазоўнік першым праявіў ініцыятыву і звярнуўся да медыятара. Асноўным яго матывам было пачуццё віны за парушэнне дадзенага былому кіраўніку слова. У працэсе медыяцыі работнік растлумачыў, што ён працаваў на дадзеным прадпрыемстве больш за 10 гадоў, якасна выконваў сваю працу і не меў нараканняў з боку кіраўніцтва. За восем месяцаў да яго звальнення на прадпрыемстве змяніўся бухгалтар, які вядзе пытанні разлікаў з работнікамі. Новы бухгалтар працавала з звольненым у адным кабінеце і ўвесь час рабіла яму неабгрунтаваныя заўвагі. Паступова наспеў канфлікт, які справакаваў інцыдэнт: бухгалтар у дзень звальнення адзначыла, што толькі работнікам, нядобрасумленна адносячымчся да сваіх абавязкаў, не вырабляюць разлік у дзень звальнення. Такім чынам, на думку бухгалтара, кіраўніцтва дае яму зразумець, што, як працаўнік, ён не ўяўляе каштоўнасці і ў яго паслугах не маюць патрэбы. Дадзены канфлікт зьявіўся прычынай яго звароту ў суд. Работнік меркаваў, што такім чынам адказнасць за парушэнне заканадаўства ляжа на бухгалтара, як на непасрэднага выканаўцу.
Кіраўнік, распавядаючы сваё бачанне сітуацыі, растлумачыў, што ў прадпрыемства нестабільнае фінансавае становішча. Ён быў гатовы і далей працягваць працоўныя адносіны з дадзеным работнікам, аднак, разумеючы, што яму трэба ўтрымліваць сям'ю, і, мяркуючы, што прынятае рашэнне работнікам добра ўзважана, прыняў заяву работніка аб ягоным звальненьні. Прэтэнзій да ажыццяўлення дадзеных работнікам яго працоўных абавязкаў, ён не меў. Зыходзячы з фінансавага становішча спраў на прадпрыемстве і ведаючы работніка, як адказнага, кіраўнік не сумняваўся, што зняволеная з ім вусная дамоўленасць будзе выканана. Пазоў аб спагнанні сярэдняга заробку за затрымку разліку пры звальненні для яго быў «як гром сярод яснага неба». Пра канфлікт паміж работнікам і бухгалтарам ён не ведаў.
Цікавасць наймальніка: мінімізаваць выдаткі на ўрэгуляванне дадзенай сітуацыі. Цікавасць работніка: атрымаць кампенсацыю за прычыненыя яму маральныя пакуты іншым работнікам прадпрыемства.
Вынік медыяцыі. Бакі заключылі медыятыўнае Пагадненне, згодна з якім пазоўнік адмовіўся ад пазову. Кіраўнік ад iмя прадпрыемства i работніка (бухгалтара) прынёс прабачэнні і ў якасці дадатковай кампенсацыі былому работніку бясплатна аказаў паслугу па грузаперавозцы мэблі ў сувязі з пераездам яго на іншую кватэру.
Шлюбная пара пражыла разам больш за пяць гадоў, паспеўшы абзавесціся двума маленькімі дзецьмі і прасторнай загараднай хатай, набытай у перыяд шлюбу. Калі адносіны сталі «трашчаць па швах» і развод стаў непазбежным, яны сутыкнуліся з праблемай падзелу маёмасці: кожны з іх хацеў пакінуць дом сабе і не разглядаў варыянт продажу нерухомасці з далейшым падзелам атрыманай сумы пароўну. Справа можна было вырашыць у судзе, але муж і жонка вырашылі звярнуцца па дапамогу медыятара. Падчас перамоваў стала вядома, што маці планавала прадаць нерухомасць і на выгандлёваныя грошы ўтрымліваць дваіх дзяцей. А бацька сямейства хацеў захаваць загараднае жыллё для непаўналетніх дзяцей, але да таго часу хацеў пажыць у доме на правах паўнапраўнага ўладальніка.
Пасля перамоваў з удзелам медыятара пара прыйшла да ўзаемавыгаднага рашэння: былая жонка пераехала ў гарадскую кватэру, якую раней сям'я здавала ў арэнду, а былы муж застаўся жыць у загарадным доме і абавязаўся ўтрымліваць сваіх дзяцей да паўналетняга ўзросту.
Прыведзеныя прыклады наглядна паказваюць перавагу медыяцыі перад судовымі разглядамі. Канфліктуючыя бакі могуць пазбегнуць дадатковых матэрыяльных і часовых марнаванняў, а суды будуць разгружаны ад вялікай колькасці грамадзянскіх (сямейных, маёмасных) і працоўных спрэчак.
Гутарыла Галіна Гамеза. Фота аўтара
Карта сайта