Як адзначыла Ірына Вабішчэвіч, паездка стала магчымай дзякуючы праекту «Мост», якi ажыццяўляе яе фінансаванне. Галоўнай задачай гэтага праекта з'яўляецца пашырэнне прафесійных кантактаў паміж грамадзянамі Беларусі і Еўрасаюза.
- Мы напісалі ў праект ліст, склалі заяўку аб тым, што хацелі б пасупрацоўнічаць з Музеем тэатра, музыкі і кіно Літвы, - распавядае Ірына Іванаўна. - У нас ужо былі з імі завочныя сувязі - перапісваліся, абменьваліся матэрыяламі. Нам было вядома, што ў іх адкрылася выстава, і хацелі б там пабываць. Нашу заяўку прынялі. Нас падтрымала Літоўская амбасада: кантакты з намі ім таксама былі цікавыя.
Радзіма Манюшкі ў нас, але 18 гадоў яго свядомага жыцця прайшло ў Літве (з 1840 да 1858 г.): там нарадзілася дзесяць яго дзяцей, там ён сустрэў каханне ўсяго свайго жыцця - Аляксандру Мюлер. Там ён ажаніўся, там працаваў арганістам, там паставіў першую оперу, напісаў вялікую колькасць музычных твораў...
Мэта наша была не толькі пазнаёміцца з супрацоўнікамі музея, пабываць на выставе, прысвечанай кампазітару, папрацаваць у архівах, але і пабываць ва ўсіх месцах літоўскай сталіцы, звязаных з жыццём Манюшкі.
У Музеі тэатра, музыкі і кіно мы прэзентавалі Чэрвеньскі музей. Я распавядала пра Станіслава Манюшку, дырэктар Чэрвенскай дзіцячай школы мастацтваў Галіна Прышывалка выконвала творы кампазітара як інструментальныя, так і вакальныя. Загадчык тэарэтычным аддзяленнем школы мастацтваў Людміла Дарагуж распавядала пра тое, як творы Манюшкі вывучаюцца ў курсе музычнай літаратуры, прачытала верш Віктара Шніпа пра Станіслава Манюшку на беларускай мове. Нас разумелі, нягледзячы на тое, што беларуская мова там не ў хаду.
Аказалася, што сярод супрацоўнікаў літоўскага музея ёсць аматары творчасці Манюшкі. Галіна Мікалаеўна падзялілася з імі нотамі тых твораў, якія выконвала. Мы падарылі музею буклеты, якія распавядаюць аб нашым музеі, сувенірную прадукцыю, афішы. Яны нам таксама прэзентавалі падобныя матэрыялы. Для нас арганізавалі вялікую экскурсію па музеі. Шмат часу мы правялі на выставе Манюшкі. Яна размешчана ў 4 залах, распавядае пра розныя перыяды жыцця кампазітара. Вельмі прыемна было тое, што тыя матэрыялы, якія мы ім перадавалі, пазначаныя. На англійскай мове мы прачыталі: «Перададзена Чэрвенскім краязнаўчым музеем». Іх матэрыялы ў нашым музеі таксама падпісаныя.
З супрацоўнікамі музея мы ўсталявалі добрыя кантакты. Мы хочам, каб наступным крокам супрацоўніцтва стаў іх прыезд у Чэрвень.
Тое, што крыніцамі натхнення для музыкі кампазітара былі і беларускія матывы, а не толькі літоўскія і польскія, ёсць дакументальнае пацверджанне - уласнае выказванне кампазітара на польскай мове, з якім нас пазнаёмілі.
Такіх момантаў у нашым зносінах было некалькі. І мы нешта новае распавялі супрацоўнікам літоўскага музея, і яны нам. Мы распавялі пра вакальны конкурс «Убельская ластаўка», які праходзіць у нас. Былі яшчэ моманты біяграфічныя, звязаныя з нараджэннем і жыццём Манюшкі ў Убеле. Абмен інфармацыяй быў вельмі цікавым. Нягледзячы на тое, што яшчэ не скончыўся юбілейны год Манюшкі, мы размаўлялі пра тое, што неўзабаве пачнем рыхтавацца да 205-годдзя з дня нараджэння кампазітара, і тады зможам чымсці падзяліцца адзін з адным.
Сваю выставу, прысвечаную Манюшку, работнікі Вільнюскага музея плануюць зрабіць мабільнай, але ёсць некаторыя моманты перасячэння мяжы. Выстава, хоць і ўтрымлівае шмат скапіяваных дакументаў, вельмі добрая тым, што ў ёй ёсць некаторыя артэфакты - гэта прыжыццёвае выданне нотных зборнікаў Манюшкі, іх чатыры, ёсць афіша оперы «Галька», прыжыццёвай пастаноўкі і некалькі іншых дакументаў, якія запазычаныя ў іншых арганізацый. Адзін нас вельмі зацікавіў. Гэта дазвол, якi быў выдадзены Станіславу Манюшку на шлюб з Аляксандрай Мюлер. Самае каштоўнае, што ў дакуменце стаяць подпісы Станіслава і Аляксандры. Па дамоўленасці з літоўскім бокам мы атрымаем яго копію. Пакуль ён экспануецца. Мы пабывалі ў тым касцёле, дзе гэты дазвол быў атрыманы і дзе Манюшка браў шлюб з Аляксандрай.
Усе гады жыцця ў Вільнюсе Станіслаў працаваў арганістам у касцёле святых Янаў. Гэтая праца была не вельмі прэстыжная для шляхціца, аднак, Станіслаў мусіў зарабляць на жыццё вялікай сям'і. За Аляксандрай ён атрымаў нядрэнны пасаг, але не мог карыстацца яе грашыма ў сілу сваіх жыццёвых установак. Ён даваў і ўрокі музыкі, не толькі сваім вучням, але і сваім дзецям, якія падрасталі. Трое дзяцей Станіслава і Аляксандры памерлі ў маленстве. Семярых яны павезлі ў Варшаву. Побач з музеем знаходзіцца сквер, які носіць імя Манюшкі, каля касцёла святой Кацярыны стаіць помнік кампазітару.
У касцёле святых Янаў на хорах побач з органам, таксама стаiць копія бюста кампазітара. Там мы ўбачылі і арган, на якім ён граў. Перавезлі яго з Полацкага касцёла.
Мы дабраліся і да вуліцы імя Манюшкі. У Мінску таксама, дарэчы, з'явілася вуліца яго імя каля Ігуменскага тракта. У Вільнюсе - гэта невялікая вуліца ў раёне Жверынас (Звярынец). Там калісьці сапраўды быў нейкі заапарк. Адна з тых ціхіх вуліцаў носіць імя Манюшкі.
Сама атмасфера старога Вільнюса, часоў Манюшкі ў многіх месцах добра праглядаецца. Мы адразу зайшлі ў інфацэнтр, узялі там матэрыялы, даведнік і пастараліся ўбачыць шмат што з таго, што бачыў сам Манюшка, калі там жыў. Вось Ратуша. У часы Манюшкі гэта быў гарадскі тэатр. І опера «Галька», першая сур'ёзная опера, напісаная і пастаўленая Манюшкам, была пастаўлена менавіта ў Ратушы. Мы там былі, хадзілі па прыступках, дзе ляжыць плітка, па якой хадзіў Манюшка. Захацелася нават яе пакратаць. Мы пабывалі і каля дома Мюлер. Гэта дом, дзе Станіслаў пазнаёміўся з Аляксандрай і потым пасля яны жылі ў гэтым доме. Гэта досыць добры дом, трохпавярховы з аркамі прыгожы. Дом зараз пабіты на кватэры, там ёсць нейкія гандлёвыя кропкі.
Цікава, што ўсе мясціны, звязаныя з Манюшкам, знаходзяцца на невялікім пятачку. Уся яго жыццё праходзіла ў старым горадзе. Шмат ёсць у Вільнюсе месцаў, звязаных з іншымі дзеячамі беларускай культуры. Там ёсць дом, дзе жыў адзін час Якуб Колас, на ім мемарыяльная дошка, дом, дзе было выдавецтва «Наша ніва», у якім працаваў Янка Купала, ёсць месцы, звязаныя са Скарынам, Кастусём Каліноўскім, Ігнат Дамейка і іншыя. Нават ёсць дом Стэндаля.
Да беларусаў вельмі добра ставяцца ў Вільнюсе. У любым месцы, куды мы ні заходзілі, нам адказвалі, імкнуліся дапамагчы.
Мы пабывалі ў архівах - гістарычным, літаратуры і мастацтва, замовілі там копіі такіх-сякіх дакументаў, звязаных з дзейнасцю Манюшкі ў розныя перыяды яго жыцця.
Матэрыялаў у архівах і ў розных арганізацыях Літвы вельмі шмат. Штосцi, вядома, новае мы для сябе запазычылі, да прыкладу, мы не ведалі, што ёсць Фонд Манюшкі ў Нацыянальнай бібліятэцы Літвы: у нашай праграме знаходжання ў Вільні такога пункта не было. На месцы пазнаеш нашмат больш. Будзем працаваць далей. Думаю, што будуць у нас і іншыя паездкі...
Запісала Таццяна Марцьянава. Фота Кацярыны Шчацінкі
Карта сайта