Апынуўшыся у такой сітуацыі, бакі імкнуцца як мага хутчэй і з найменшымі стратамі яго задаволіць. Найбольш звыклым спосабам дазволу канфлікту з'яўляецца зварот у суд. Аднак, вынесенае судом, заснаванае на нормах права рашэнне, часцяком не можа аднавіць разбураныя паміж бакамі, адносіны.
На сённяшні дзень існуе альтэрнатыва судовага разбору - медыяцыя.
Прыняты 12 ліпеня 2013 года Закон Рэспублікі Беларусь «Аб медыяцыі» (далей - Закон) замацаваў прававыя і арганізацыйныя асновы яе правядзення, сфармуляваў паняцце медыяцыі, як перамовы бакоў з удзелам медыятара ў мэтах урэгулявання спрэчкі (спрэчак) бакоў шляхам выпрацоўкі імі ўзаемапрымальнага пагаднення, вызначыўшы працэсуальныя правілы і магчымасці яе правядзення.
Закон рэгулюе адносiны, звязаныя з прымяненнем медыяцыі ў мэтах ўрэгулявання спрэчак, якія ўзнікаюць у грамадзянскіх праваадносінах, у тым ліку ў сувязі з ажыццяўленнем прадпрымальніцкай і іншай гаспадарчай (эканамічнай) дзейнасці, а таксама спрэчак, якія ўзнікаюць у працоўных і сямейных праваадносін, калі іншае не прадугледжана заканадаўчымі актамі або не вынiкае з сутнасцi адпаведных адносін.
Галоўнай умовай ініцыявання дадзенага спосабу абароны правоў з'яўляецца жаданне бакоў. Добраахвотнасць ў якасьці першага прынцыпу закладзеная ў артыкуле 3 Закона, забараняючы тым самым любы прымус да ўдзелу ў медыяцыі.
Для правядзення медыяцыі бакі па ўзаемнай згодзе выбіраюць медыятара (медыятараў, паколькі іх можа быць і некалькі).
Медыятар - гэта фізічная асоба, якая ўдзельнічае ў перамовах бакоў у якасці незацікаўленай асобы ў мэтах садзейнічання ім ва ўрэгуляванні спрэчкі, якое мае адпаведнае пасведчанне і уключанае ў Рэестр медыятараў.
Падставай для пачатку медыяцыі з'яўляецца пагадненне аб яе ўжыванні.
Пры гэтым Законам вызначаны адпаведныя патрабаванні да пагаднення: пісьмовая форма, відавочна выяўленая згода на ўжыванне медыяцыі, наяўнасць звестак аб медыятарах, час і месца правядзення, узнагародзе медыятара, наяўнасць палажэнняў аб тым, што ўсе або асобныя споры, якія ўзніклі ў злучцы боку праваадносін, падлягаюць ўрэгуляванні шляхам правядзення медыяцыі.
Парадак правядзення медыяцыі рэгламентуецца Правіламі правядзення медыяцыі (утв. Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 28 снежня 2013 г. № 1150), вызначаючы кожную з стадый медыяцыі, падае яе ўдзельнікам значную ступень свабоды ў вызначэнні рэгламенту і парадку. Агульнапрынятая структура вызначае першым этапам - уступнае слова медыятара, а заключным - выхад бакоў з медыяцыі. У ходзе медыяцыі медыятар мае права ўзаемадзейнічаць як з усімі бакамі, так і праводзячы індывідуальныя сустрэчы з кожнай з бакоў.
Дасягнутыя ў выніку медыяцыі дамоўленасці, абавязацельствы бакоў па вырашэнні канфлікту, тэрміны іх выканання фіксуюцца ў медыатыўным пагадненні, якое падпісваецца ўсімі ўдзельнікамі.
У выпадку, калі бакі палічаць далейшае правядзенне медыяцыі немэтазгодным, яны могуць на любой стадыі адмовіцца ад яе правядзення, накіраваўшы адпаведную заяву медыятару.
Магчымасць правядзення медыяцыі пры дасудовай вытворчасці зусім не азначае, што пры разглядзе ў судзе спрэчнай сітуацыі ў рамках узбуджанай справы суддзя будзе перакладаць канфлікт у стадыю эскалацыі.
Наадварот, дасягненне бакамі грамадзянскіх і эканамічных спрэчак прымірэння, урэгуляванне і дазвол спрэчкі без правядзення судовага разбору па сутнасці з'яўляецца адным з прыярытэтных напрамкаў далейшага ўдасканалення судовай дзейнасці.
Неабходна мець на ўвазе, што прымірэнне бакоў дапускаецца ў судзе на любой стадыі грамадзянскага або гаспадарчага працэсу з моманту ўзбуджэння вядзення па справе, а таксама ў выканаўчым вытворчасці.
Прымірэнне бакоў можа быць дасягнута як пры садзейнічанні суда, так і шляхам прымянення медыяцыі. Па эканамічных справах у мэтах ўрэгулявання спрэчкі магчыма правядзенне прымірыцельнай працэдуры.
Вынікам прымірэння можа з'яўляцца заключэнне сусветнага пагаднення, медыатыўнага пагаднення, пагаднення аб прымірэнні, адмова істца ад пазову альбо прызнанне пазову адказчыкам.
Прымірэнне бакоў садзейнічае фарміраванню культуры канструктыўнага вырашэння канфліктных сітуацый, аднаўленню і ўмацаванню партнёрскіх адносін, эканоміі бюджэтных сродкаў, памяншэння што ўскладаюцца на бок судовых выдаткаў, забяспечвае эфектыўную абарону правоў і законных інтарэсаў грамадзян, юрыдычных асоб і дзяржавы.
Наталля Тарасік, старшыня суда Чэрвеньскага раёна
Карта сайта